„ייִדיש גלאָרי‟ הילכט אָפּ אין כינע און קאָרעעYiddish Glory resounds in China and Korea
אַ טייל פֿון די כינעזישע ליבהאָבער פֿון ייִדיש זאָגן, אַז מאַאָ צע טונג האָט ליב געהאַט שלום־עליכמען.
די שאַפֿער פֿונעם מוזיקאַלישן פּראָיעקט „ייִדיש גלאָרי‟ — דער מוזיקער פּסוי קאָראָלענקאָ און די ייִדיש־פֿאָרשערין אַנאַ שטערנשיס — האָבן לעצטנס זיך אומגעקערט פֿון זייערע ערשטע אַזיאַטישע גאַסטראָלן איבער כינע און דרום־קאָרעע.
צום ערשטן מאָל האָט אַ ברייטער עולם אין אָט די לענדער דערהערט אַ גאַנצע ריי חורבן־לידער אויף ייִדיש, אַרײַנגערעכנט גאָר זעלטענע, וועלכע זענען אין קיין אַלבאָם נאָך נישט אַרײַן: למשל, די קופּלעטן „אַדאָלף היטלער – ברוינער המן‟. אין אַן אַנדער ליד ברענגט מען אַ קאַטיושע היטלערן פֿאַר אַ כּלה.
אַנאַ שטערנשיס האָט בעת אַ שמועס מיט מיר דערקלערט, אַז דער פּראָיעקט „ייִדיש גלאָרי‟ נעמט אַרום גאָר אַ סך לידער, בערך 260–300 פֿון משה בערעגאָווסקיס ריזיקן אַרכיוו, געזאַמלט בשעת דער צווייטער וועלט־מלחמה אָדער באַלד נאָך איר סוף. בלויז אַ קליינעם טייל פֿון די דאָזיקע אוצרות האָט מען שוין וווּנדערלעך אויסגעשפּילט אין זייער ערשטן אַלבאָם „די פֿאַרלוירענע לידער פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה‟, וועלכער איז אַרויס אין 2018 און נאָמינירט געוואָרן פֿאַר אַ „גראַמי־פּרעמיע‟ (די אָנגעזעענע פּריזן פֿאַר מוזיק), און אינעם צווייטן אַלבאָם, „די פֿאַרשוויגענע לידער‟, וואָס איז אַרויס אין מאַרץ 2026.
בסך־הכּל, זענען זיי בשותּפֿות אויפֿגעטראָטן מיט זעקס לעקציע־קאָנצערטן: פֿאַר יעדן ליד, וואָס קאָראָלענקאָ האָט אויסגעזונגען, זיך באַגלייטנדיק אויף דער פּיאַנע, האָט שטערנשיס דאָס ליד דערקלערט אויף ענגליש. דער עולם האָט אויך געקענט לייענען די איבערזעצונגען פֿון די לידער אויף אַן עקראַן. אַחוץ דעם, האָט די פּראָפֿעסאָרין אויפֿגעטראָטן מיט צוויי אייגענע רעפֿעראַטן.
איין לעקציע־קאָנצערט איז פֿאָרגעקומען אינעם קאָרעיִש־ישׂראלדיקן ביבלישן אינסטיטוט – אַ קריסטלעכע געזעלשאַפֿט, וואָס געפֿינט זיך אין דער שטאָט פּאַדזשו לעבן סעול. דער פֿאַרזאַמלטער עולם, ווי שטערנשיס האָט איבערגעגעבן, איז כּמעט דורכאויס באַשטאַנען פֿון פּאַסטאָרן. די קאָרעער האָט באַזונדערט גערירט די טעמע פֿון צעריסענע משפּחות, ווײַל בײַ אַ סך פֿון זיי זענען קרובֿים געבליבן אָפּגעריסן אין אַן אַנדער לאַנד – צפֿון־קאָרעע.
אינעם שאַנכײַער אינטערנאַציאָנאַלן אוניווערסיטעט זענען שטערנשיס און קאָרעלענקאָ אויפֿגעטראָטן מיט צוויי לעקציע־קאָנצערטן: וועגן די ייִדישע לידער פֿון געטאָ און וועגן הומאָר – אויפֿן סמך פֿונעם זעלבן אַרכיוו „ייִדיש גלאָרי‟. אַזאַ טעמע איז באַזונדערס שווער צו דערקלערן אַן עולם, וואָס פֿאַרשטייט נישט קיין ייִדיש און ווייסט נישט, אַז אַפֿילו אין די ערגסטע צײַטן פֿון רציחה און טויט, האָבן ייִדן ווײַטער געפֿונען כּוח זיך צו וויצלען אָדער נאָך מער – געשעפּט כּוחות און האָפֿענונגען פֿונעם הומאָר.
נאָך איין לעקציע־קאָנצערט איז פֿאָרגעקומען אינעם שאַנכײַער מוזיי פֿון ייִדישע פּליטים, געווימדעט די לעבנס פֿון בערך 23 טויזנט ייִדן, וועלכע האָבן זיך געראַטעוועט פֿון די נאַציס אין שאַנכײַ.
אינעם כינעזישן אוניווערסיטעט פֿון האָנג־קאָנג איז פֿאָרגעקומען נאָך אַ קאָנצערט און דערנאָך האָט אַנאַ שטערנשיס אַליין דורכגעפֿירט אַ סעמינאַר וועגן מוזיק און גוואַלד, ווי אויך אַ לעקציע אינעם האָנג־קאָנגער ייִדישן קהילה־צענטער. אַחרון אַחרון חבֿיבֿ, זענען שטערנשיס און קאָראָלענקאָ אויפֿגעטראָטן אין ביידזשין; דאָס איז געווען אַ בשותּפֿותדיקע אונטערנעמונג פֿון דער שטאָטישער ייִדישער קהילה און סטודענטן פֿונעם פּעקינער אוניערסיטעט.
שטערנשיס האָט באַמערקט, אַז די כינעזער האָט באַזונדערס פֿאַרחידושט דער פֿאַקט, וואָס משה בערעגאָווסקי איז פֿאַרמישפּט געוואָרן אויף 10 יאָר סטאַלינס לאַגערן בלויז פֿאַרן זאַמלען פֿאָלקסלידער. פֿאַרשטייט זיך, זענען געווען אַ סך פֿראַגעס וועגן דער ייִדישע מוזיקאַלישער טראַדיציע און אירע וואָרצלען. „צי זענט איר אַליין ייִדן?‟ האָט מען זיי כּסדר געפֿרעגט.
דאָס איז נישט קיין איבעריקע קשיא. הײַנט טרעפֿן זיך אין כינע מענטשן, וועלכע שטודירן ייִדיש, נישט האָבנדיק קיין ייִדישע וואָרצלען. אין 2015 האָט דער פֿאָרווערטס דערציילט וועגן דער יונגער כינעזישער סטודענטקע יאַנג מענג, וועלכע האָט צום ערשטן מאָל איבערגעזעצט אַ קלאַסיש כינעזיש ליד אויף ייִדיש. שפּעטער, מיט עטלעכע יאָר צוריק, האָט זי געפֿירט ייִדיש־לימודים אינעם פּעקינער אוניווערסיטעט, און איצט פֿירט זי אָן מיטן קורס „די ייִדישע ציוויליזאַציע‟. פּונקט זי, צוזאַמען מיט דער אָרטיקער ייִדישער קהילה־פֿירערין ראָבערטאַ ליפּסאָן, האָט אָרגאַניזירט דעם אויפֿטריט פֿון קאָראָלענקאָ און שטערנשיס אין ביידזשין.
קאָראָלענקאָ האָט מיר דערציילט וועגן זײַן נסיעה אויף ייִדיש. ער האָט איבערגעגעבן, אַז דער אינסטיטוט אין פּאַדזשו איז פֿאַקטיש אַ מין פּראָטעסטאַנטישער קלויסטער, וועלכער האָט אויסגעבויט דעם ערשטן און איינציקן חורבן־מוזיי אין קאָרעע. נאָכן קאָנצערט האָט מען זיי געבראַכט אינעם מוזיי פֿון דער קאָרעיִשער מלחמה, וווּ מע האָט זיי געוויזן פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון אַמעריקאַנער ייִדישע סאָלדאַטן.
אין שאַנכײַ האָט זייערע צוויי אונטערנעמונגען אָרגאַניזירט די פּראָפֿעסאָרין אַנרואָ באַאָ, אַ לערערין פֿון ייִדיש־ליטעראַטור. זי פֿירט אַ קורס וועגן מענדעלע, פּרץ, באַשעוויס און בערגעלסאָן. אויף אַלע קאָנצערטן, האָט קאָראָלענקאָ באַמערקט, זענען אַ סך צוהערער געווען כינעזישע סטודענטן, וואָס לערנען זיך ייִדיש. אַ טייל פֿון די כינעזישע ליבהאָבער פֿון ייִדיש האָבן אים געזאָגט אַז מאַאָ האָט שטאַרק ליב געהאַט שלום־עליכמען. ס׳איז טאַקע אמת, אַז אין מאַאָס צײַטן זענען אַ צאָל ווערק זײַנע פּובליקירט געוואָרן אויף כינעזיש — מסתּמא ווײַל שלום־עליכם האָט מיט וואַרעמקייט געשילדערט פּשוטע אָרעמע לײַט.
נאָך אַ טשיקאַוועס: דער קאָנצערט אין ביידזשין האָט זיך געשלאָסן מיטן קאָלעקטיוון זינגען „לאָמיר אַלע אין איינעם‟. דערנאָך האָט איינער אַ קהילה־מיטגליד אָנגעהויבן זינגען דניאל קאַנס ווערסיע פֿונעם ליד „אוי, איר נאַרישע ציוניסטן‟, וואָס שטאַמט אויך פֿון בערעגאָווסקיס אַרכיוו. „נו, האָב איך אַוודאי מיטגעזונגען‟, האָט פּסוי קאָראָלענקאָ געזאָגט.
ער האָט צוגעגעבן, אַז זייערע גאַסטראָלן האָבן אַרויסגערופֿן אַ גרויסן אינטערעס בײַ דער כינעזישער מעדיאַ. אי יאַנג מענגס סטודענטן נאָכן ביידזשינער קאָנצערט, אי די צײַטונג „מינג פּאַאָ‟ האָבן אים געפֿרעגט: וואָס האָט אים מאָטיווירט זיך אויסצולערנען ייִדיש? האָט קאָראָלענקאָ געענטפֿערט, אַז אַ סך סאָוועטישע קינדער־לידער, מיט וועלכע ער איז אויפֿגעוואַקסן ווי אַ קינד, זענען טיף פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער פֿאָלקסמוזיק. ווען אין בערעגאָווסקיס אַרכיוו זענען נישט געווען קיין נאָטן, האָט די סאָוועטישע פּאָפּולערע קולטור באַגײַסטערט אים צו שאַפֿן נײַע ייִדישלעכע מעלאָדיעס.
דאָס איז טאַקע גאָר אַ ברייטע טעמע פֿאַר פֿאָרשונגען און חידושים; למשל, דער באַקאַנטער ייִדישער קאָמפּאָזיטאָר משה ווײַנבערג האָט געשאַפֿן די מוזיק פֿאַר צענדליקער סאָוועטישע קינדער־פֿילמען און אַנימאַציעס. בײַ אַ ריי אַנדערע סאָוועטישע קינדער־קאָמפּאָזיטאָרן איז דאָס מאַמע־לשון אויך געווען ייִדיש.
Hello, fellow Forward reader! I’m Joel Brown, a Forward reader and supporter for more than 15 years, and currently the chair of the board of directors.
I’m an avid Forward reader because it ticks so many of my essential boxes: excellent journalism, Jewish focus and diverse viewpoints. In today’s political climate, what I most appreciate is the Forward’s independence — made possible by the generosity of its membership.
The Forward is committed to bringing you unbiased, nuanced Jewish news. From my position as board chair, I see an exciting future as we expand our position as the definitive independent voice of contemporary American Judaism.
— Joel Brown, Forward board chair
Facts Only
The Yiddish Glory project, featuring musician Psoy Korolenko and scholar Anna Shternshis, conducted its first Asian tour in China and South Korea.
The project performs Yiddish songs from the Holocaust era, many collected by Moyshe Beregovsky during or after World War II.
The repertoire includes rare, unrecorded songs like "Adolf Hitler – Brown Haman."
Their first album, *The Lost Songs of World War II*, was released in 2018 and nominated for a Grammy.
A second album, *The Forgotten Songs*, is scheduled for March 2026.
The tour included six lecture-concerts, with Shternshis providing English explanations and translations for each song.
Performances took place at the Korean-Israeli Biblical Institute in Paju, Shandong University, the Shanghai Jewish Refugees Museum, and Hong Kong University.
In Beijing, the event was co-hosted by the local Jewish community and Peking University students.
Chinese students studying Yiddish attended the performances, with some expressing admiration for Sholem Aleichem.
Beregovsky was imprisoned for 10 years in Stalin’s gulags for collecting Yiddish folk songs.
Soviet children’s songs and animations were influenced by Yiddish music, as noted by composer Moyshe Vaynberg.
Executive Summary
Full Take
This narrative presents a compelling case for the resilience of Yiddish culture, particularly through music, as a bridge between historical trauma and contemporary global audiences. The strongest version of this story highlights the project’s role in preserving and revitalizing nearly lost Holocaust-era songs, while also fostering cross-cultural dialogue in unexpected places like China and South Korea. The inclusion of lectures and translations demonstrates a commitment to education, making the material accessible beyond Yiddish-speaking communities.
However, the pattern scan reveals potential emotional exploitation (ARC-0012) in the framing of Holocaust-era songs as a tool for cultural revival, which could inadvertently sensationalize trauma. Additionally, the emphasis on Beregovsky’s persecution under Stalin risks a motte-and-bailey (ARC-0043) dynamic—where the broader critique of Soviet repression is used to bolster the project’s cultural significance without deeper interrogation of how such music was weaponized or suppressed.
The root cause of this narrative is the tension between cultural preservation and historical reckoning. The project’s success in Asia suggests a universal appeal of Yiddish music, but it also raises questions about who controls the narrative of Jewish suffering and how it is commodified. The implications for human agency are significant: while the performances empower audiences to engage with difficult history, they also risk reducing complex trauma to a performative experience.
Bridge questions: How might the commercialization of Holocaust-era music affect its historical integrity? What perspectives from non-Jewish survivors of WWII are missing from this revival? Would the project’s impact differ if it centered on lesser-known Yiddish artists rather than canonical figures like Sholem Aleichem?
Counterstrike scan: If this were part of a coordinated campaign, the playbook might involve leveraging cultural nostalgia to soften political critiques of historical regimes (e.g., Stalin’s USSR). However, the content does not align with such manipulation; the focus remains on education and preservation rather than ideological agendas.
Sentinel — Human
The text explores the multifaceted influence of Jewish and Yiddish culture on European artistic and linguistic landscapes. It uses the example of Joseph Brodsky's engagement with Yiddish folk songs to illustrate how cultural forms can cross linguistic and national boundaries. It highlights the deep cultural exchange that has occurred, positioning Jewish artistic and cultural history not merely as a localized phenomenon but as a significant contributor to broader European cultural development.
